کد خبر : 6892

سپهرغرب بررسی کرد :

چهارشنبه‌سوری یا چهارشنبه سوزی؟ مسئله این است

چهارشنبه‌سوری یا چهارشنبه سوزی؟ مسئله این است

سپهرغرب، گروه اجتماعی - شکیبا کولیوند: چهارشنبه‌سوری یکی از جشن‌های کهن ایرانیان است که در شبِ آخرین چهارشنبه سال (سه‌شنبه‌شب) برگزار می‌شود. این آیین که نام بزم را با خود به همراه داشته این روزها از جشن شیرین چهارشنبه‌سوری به جنگ تلخ چهارشنبه سوزی تغییر هویت داده و به‌راستی‌که شاهد متروک شدن این سنت هستیم؛ که دراین‌بین نیاز به پررنگ شدن نقش نظارتی و آموزشی والدین و البته نهادهای آموزشی به‌ویژه آموزش‌وپرورش بیش‌ازپیش احساس می‌شود.

مراسم چهارشنبه‌سوری در همه شهرها و روستاهای ایران از غروب آفتاب آخرین سه‌شنبه سال آغاز می‌شد و خانواده‌ها گرد آتشی که برافراشته بودند جمع می‌شدند و از روی آن می‌پریدند و با گفتن: «زردی من از تو، سرخی تو از من»، بیماری‌ها، ناراحتی‌ها و نگرانی‌های سال کهنه را به آتش می‌سپارند تا سال نو را با آسودگی و شادی آغاز کنند.

درواقع چهارشنبه‌سوری آغاز جشن بهارانه بود که مردم با برگزار کردن آن، دفع شر و بلا و برآورده شدن آرزوهایشان را مدنظر داشتند؛ مراسمی که کاملاً خانوادگی و جمعی انجام می‌شد و بسیار خاطره‌انگیز بود.

      زردی من از تو، سرخی تو از من

پس از فرونشستن آتش، در هر خانه، زنی خاکستر را در خاک‌انداز جمع می‌کرد، آن را از خانه بیرون می‌برد و در آب روان می‌ریخت. در بازگشت به خانه، در خانه را می‌کوبید و به ساکنان خانه می‌گفت که از عروسی می‌آید و تندرستی و شادی برای خانواده آورده‎است؛ در این هنگام اهالی خانه در را به رویش می‌گشودند و بدین گونه، زن خانواده برای یک سال، همراه خود تندرستی و شادی را به درون خانه می‌برد. 

ایرانیان عقیده دارند که با افروختن آتش و سوزاندن بوته و خار، فضای خانه را از موجودات زیانکار می‌پالایند و دیو پلیدی و ناپاکی را از محیط ‌زیست دور و پاک می‌کنند. برای اینکه آتش آلوده نشود خاکستر آن را به بیرون از خانه یا در آب روان می‌ریزند تا باد یا آب آن را با خود ببرد. گردآوردن بوته، آتش زدن و پریدن از روی آن و گفتن عبارت «زردی من از تو، سرخی تو از من» بخشی از این آیین است اما شاید خانوادگی و جمعی برگزار شدن آن، مهم‌ترین اصل شب چهارشنبه‌سوری است.

جشنی که روابط اجتماعی را تقویت و انسجام اجتماعی ایجاد می‏‏‎کرد؛ با خانواده برگزار می‌شد و نظارت‌های بزرگان را به همراه داشت، اما چه شده که این جشن طی دو دهه اخیر شکل جنگ به خود گرفته و جای مزه شیرین آن را طعم تلخ ترقه‌بازی و مواد منفجره گرفته؟! تغییر و تحول اجتماعی در طول این سال‌ها امری طبیعی است اما امروزه این تغییرات به ناهنجاری اجتماعی بدل شده که نشان می‌دهد سال‌هاست راه را غلط رفته‌ایم و گویی خانواده‌ها و نهادهای آموزشی دراین‌بین کم‌کاری کرده‌اند چراکه جشن شیرین چهارشنبه‌سوری به جنگ تلخ چهارشنبه سوزی تبدیل شده‎است.

با همه این‌ها خوشبختانه با رشد شبکه‌های اجتماعی و افزایش حساسیت‌های جامعه نسبت به خطرات و مسائلی چون آمارهای وحشتناک از حوادث چهارشنبه‌سوری، از سال 95 در کشور کاهش 40 درصدی میزان مصدومان شب چهارشنبه‌سوری را شاهد هستیم؛ این در حالی است که بر اساس آمارهای موجود در سال‌های گذشته شاهد افزایش مصدومان بوده‌ایم و بر اساس گزارش حوزه معاونت‌های بهداشتی دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور، تعداد مصدومان چهارشنبه‌سوری سال 1392 بیش از دو هزار و 700 نفر بوده که افزایش 35 درصدی نسبت به سال ماقبل داشته‎است و در سال 93 علاوه بر مصدومان چهار کشته آمار این حوادث تلخ نیز افزایش یافته بود.

     کودکان و نوجوانان قربانیان مراسم چهارشنبه‌سوری در همدان

در ادامه، گفت‌وگویی با حبیب معصومی، رئیس مرکز مدیریت حوادث و فوریت‌های پزشکی همدان در خصوص آمار مصدومان و تلفات مراسم چهارشنبه‌سوری در استان صورت گرفت که در ادامه می‌خوانید:

رئیس مرکز مدیریت حوادث و فوریت‌های پزشکی همدان تعداد مصدومان حوادث شب چهارشنبه‌سوری در سال 1396 را 94 مورد عنوان و خاطرنشان کرد: عمده این مصدومان دچار آسیب در نواحی دست و چشم شده و به‌‌صورت سوختگی و بریدگی بود که آمار مصدومان نسبت به سال 95 که تعداد 139 مورد بود کاهش داشت.

حبیب معصومی ضمن ابراز تأسف، گروه سنی درگیر در آسیب‌های شب چهارشنبه‌سوری را 10 تا 20 سال ذکر کرد و گفت: عمده این افراد به‌صورت شخصی به بیمارستان انتقال داده‌شده‌اند که خوشبختانه در سال گذشته قطع عضو و فوتی در استان همدان نداشتیم.

وی با تأکید بر اینکه در بین سایر شهرستان‌های همدان، مرکز استان بیشترین مصدومان را داشته‌، تصریح کرد: نقش آموزش دراین‌بین بسیار حائز اهمیت است چراکه تنها با آموزش می‌توان شاهد کاهش تلفات و آسیب‌ها در این مراسم بود که خوشبختانه در اسفندماه سال جاری نیز تاکنون تلفاتی نداشته‌ایم.

رئیس مرکز مدیریت حوادث و فوریت‌های پزشکی همدان در ادامه صحبت‌های خود با تأکید بر نقش آموزش و هماهنگی بین دستگاهی در این راستا، بیان کرد: سعی شده‎است آموزش به کارکنان و یا در مدارس و مساجد به‌صورت توزیع مواد آموزشی با ایجاد هماهنگی‌های درون‎بخشی بین دستگاه‌هایی چون آموزش‌وپرورش، نیروی انتظامی، آتش‌نشانی و غیره را در این زمینه ارتقا دهیم تا بتوانیم این آیین را حفظ و از وارد شدن آسیب‌ به مردم استان بکاهیم.

معصومی با اشاره به اینکه در تاریخ 28 اسفندماه 97 از ساعت 12 بعدازظهر در نزدیکی محل‌های برگزاری این مراسم آمبولانس‌هایی مستقر می‌شود، افزود: مراکز درمانی به‌ویژه بیمارستان‌های بعثت و سینا آمادگی کامل در این شب دارند و از سویی اطلاعات مصدومان از طریق 115 و بیمارستان‌ها به ثبت خواهد رسید و درصورتی‌که فوت و یا قطع عضوی دراین‌بین وجود داشته باشد، گزارش فوری آن به EOC وزارت بهداشت فرستاده خواهد شد.

رئیس مرکز مدیریت حوادث و فوریت‌های پزشکی همدان در پایان با تأکید بر نقش اطلاع‌رسانی و جراید، اذعان کرد: امید است با کمک جراید و رسانه‌ها بتوانیم این آیین و سنت را که به شکل جشن بوده‎است به سمت درست آن پیش ببریم و مانع پیشروی آن به سمت آسیب‌ها و یا ایجاد زحمت‌، مزاحمت و خطرات باشیم.

     از ابتدای اسفندماه، حادثه‌ای در همدان گزارش نشده‎است

رئیس سازمان آتش‌نشانی همدان نیز در گفت‌وگوی اختصاصی با سرویس اجتماعی سپهرغرب در خصوص صدمات و آمارهای مصدومان در آستانه برزگاری مراسم چهارشنبه‌سوری، بیان کرد: امسال خوشبختانه اتفاقی به آتش‌نشانی همدان گزارش نشده‌است.

محمدرضا بیاناتی با بیان اینکه به‌صورت کلی سال گذشته نیز نسبت به سال قبل از آن شاهد کاهش مصدومان و تلفات بودیم، گفت: شهر همدان هرساله به نسبت سایر شهرستان‌ها در استان، بیشترین مصدومان و مشکلات مربوط به این شب را داشته‌است.

      با بی‌توجهی به مراسم چهارشنبه‌سوری، تنهایی را به جامعه تزریق می‌کنیم

با همه این تفاسیر سعی شد با نگاهی آسیب‌شناسانه به بررسی مراسم چهارشنبه‌سوری بپردازیم، بدین‌سان گفت‌وگویی با امان‌الله قرائی مقدم، جامعه‌شناس و عضو هیئت‌علمی دانشگاه خوارزمی تهران صورت گرفت:

جامعه‌شناس و عضو هیئت‌علمی دانشگاه خوارزمی تهران با بیان که مراسم چهارشنبه‌سوری جشنی بوده برای استقبال از بهار، یادآوری کرد: سور به معنای جشن است و در آن دوران این مراسم برای شادمانی انجام می‌شد که از فرهنگ گذشته ما نشأت می‌گرفت. در آن دوران برای هرماهی جشنی خاص وجود داشت که در این راستا در اسفندماه و آغاز فرودین‌ماه جشنی به مدت هفت روز برپا بود و با آغاز فروردین‌ماه نیز جشنی دیگر برپا می‌شد، بدین ترتیب جشن آغاز سال جدید 22 روز به طول می‌انجامید و این نشان می‌داد که جامعه در آن دوران شاد و به‌نوعی می‌توان گفت که تأمین بوده‎است.

امان‌الله قرائی‎مقدم با بیان اینکه این جشن‌ها افراد را یکرنگ و یک‌صدا می‌کرد، گفت: متأسفانه امسال به دلیل مشکلات اقتصادی و عدم تأمین معاش زندگی، ناراحتی‌ها از سمت خانواده به بچه‌ها نیز سرایت می‌کند و شاهد رفتارهای ناهنجار خواهیم بود.

وی عنوان کرد: این روزها در برگزاری مراسم چهارشنبه‌سوری شاهد صحنه‎هایی از میدان جنگ هستیم، نه جشن؛ علاوه بر آن‌که مشکلات اقتصادی به افراد فشار آورده، گویی دولتمردان نیز تمایلی به تداوم این جشن ندارند چراکه در غیر صورت بایستی تمهیداتی برای برگزاری هر چه‌بهتر و مناسب‌تر آن اندیشیده می‌شد.

این جامعه‌شناس با تأکید بر اینکه شهرداری بایستی میادینی را برای اجرای مراسم چهارشنبه‌سوری در سطح شهر مشخص کند، تشریح کرد: در همدان شاخ و برگ‌های بسیاری از درختان جمع‌آوری می‌شود که همین‌ها را می‌توان با قیمت‌های مناسب به مردم فروخت تا بتوانند در مراسم چهارشنبه‌سوری آتش‌هایی برپا و این مراسم را به حالت جشنی جمعی در میادین و نقاط مشخص شده برپا کنند.

قرائی‌مقدم در ادامه با بیان اینکه مراسم چهارشنبه‌سوری به‌منظور حفظ و تقویت روابط و انسجام اجتماعی ایجادشده تا در کنار شادی، افراد باهم آمدوشد داشته باشند، افزود: من بارها راه‌حل‌های عملی برای این موضوع داده‌ام اما اجرایی نشده و همین منجر به تزریق تنهایی در درون جامعه است.

وی با تأکید بر این موضوع، خاطرنشان کرد: باید جلوی تنها شدن افراد را بگیریم و در راستای تقویت انسجام اجتماعی قدمی برداریم که یکی از این قدم‌ها زنده نگه‌داشتن مراسم چهارشنبه‌سوری به شکل سنتی و آیینی آن است.

این پژوهشگر اجتماعی ضمن ابراز تأسف از کمرنگ شدن نقش نظارتی و آموزشی معلمان و والدین، بیان کرد: این روزها دیگر احترام معلم و والدین معنایی نداشته و کودکان و نوجوانان از این افراد حرف‌شنوی ندارند که باید بدین منظور نیز فکر چاره بود و در جهت تقویت جایگاه معلم و والدین قدم برداشت تا بتوان بُعد نظارتی و آموزشی آن‌ها را مانند گذشته پررنگ کرد و شاهد ریخته شدن حرمت‌ها نبود.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه خوارزمی تهران با اشاره به اینکه مراسم چهارشنبه‌سوری در گذشته در بین افراد خانواده برگزار می‌شد اما امروزه بیشتر به‌صورت فردی و یا بدون حضور خانواده‌ها است، یادآوری کرد: آموزش‌وپرورش می‌تواند در این زمینه فرهنگ‌سازی کند تا شاهد حضور انبوهی از افراد تنها در جامعه‌ نباشیم و برگزاری مراسم چهارشنبه‌سوری نیز به‎صورت مشارکتی پیش رود اما در حال حاضر جای خالی این موارد را به‌کرار شاهدیم، درنتیجه می‌بینیم که فشفشه و ترقه‌بازی جای یک مراسم سنتی را گرفته‌است.

نویسنده مسائل حوزه اجتماعی در ادامه خطاب به مسؤولان، افزود: به‌راستی چرا مکان‌هایی را برای اجرای این مراسم در شهرها در نظر نمی‎گیریم و هیزم در اختیار مردم نمی‌گذاریم تا بتوانند این مراسم را چنان‌که بایدوشاید و به‌دوراز ترقه و فشفشه برگزار کنند؟

عضو هیئت‌علمی دانشگاه خوارزمی تهران در پایان گفت‌وگو با اشاره به کودکان و نوجوانان به‌عنوان قربانیان اصلی مراسم چهارشنبه‌سوری، اظهار کرد: این افراد در پی احساسات خود به سمت ترقه و بمب می‌روند! این‌ها آموزشی ندیده‌اند و بدون فکر به سراغ احساسات خود می‌روند که این موضوع نقش آموزش‌وپرورش را برجسته می‎کند؛ بنابراین باید به این موضوع بیش‌ازپیش فکر شود اما متأسفانه از طرف متولیان مورد کم‌توجهی قرارگرفته و به سبب آن شاهد فروش انواع مواد محترقه هستیم که سود آن به جیب فروشندگان می‌رود و دراین‌بین آیین سنتی چهارشنبه‎سوری است که فراموش می‌شود.

      جشن یا جنگ؟!

با نزدیک شدن به چهارشنبه آخر سال بسیاری از خانواده‌ها حتی جرأت بیرون رفتن از خانه را ندارند چه برسد به برپایی شادی و سرور! گویی خانواده‌ها نه‌تنها نقش نظارتی خود را ایفا نمی‌کنند بلکه پاپس کشیده و شاهد رفتار پرخطر نوجوانان و جوانان در مراسم چهارشنبه‌سوری‌اند...

آموزش‌وپرورش هم گویی از هر آنچه که در حیطه آموزش‌های غیردرسی و پرورش‌های اخلاقی است دست‌شسته و در وادی‌های دیگر گرفتار شده‌است!

به خاطر دارم که شیشه‌های خانه بر اثر ترقه‌های بسیار بزرگ و خمپاره مانند، می‌لرزید و فضای خانه تاریک و روشن می‌شد؛ گویی در وسط میدان جنگ قرار گرفته بودیم. جرأت کرده و از پنجره به بیرون نگاه کردم‎، چشمانم باور نداشت آنچه را که می‌دید؛ این همه نور و صدا و خطر از طرف یک پسربچه 11 ساله‌ با هیکلی بسیار نحیف بود! یعنی والدین او الآن کجای زندگی گیرکرده‌اند که پسرشان در دلِ خطر است؟ این پسربچه و دانش‌آموز کلاس چهارم ابتدایی در مدرسه با واقعیت‌های این ترقه‌ها آشنایی پیداکرده و از عواقب بازی با آن مطلع بود؟ یا اینکه از زندگی سیر شده بود؟!

از سویی بازهم به خاطر دارم که فردای چهارشنبه‌سوری که باید به مدرسه می‌رفتم، گویی از میدان جنگ باید عبور می‌کردم و پایم را در مسیری می‌نهادم که خالی از پوکه‌های ترقه کپسولی و انواع و اقسام ترقه‌های دست‌ساز بود...

بسیاری از این ترقه‌ها بر اثر نامناسب بودن روش ساخت و یا مرطوب بودن زمین، منفجر نشده و در بین سنگ‌ها و یا چمن‌ها مدفون و با پا نهادن بر آن منفجر می‌شوند و این امر، مرا بیشتر می‌ترساند؛ می‌ترسیدم دختری 15 ساله در مسیر مدرسه بر اثر ترقه‌بازی شب قبل عده‌ای، دچار حادثه شود؛ راهم را به سمت خیابان‌های اصلی در حالی کج کردم که مداوم چشمانم بر زمین بود تا مبادا...!

خوشبختانه با توجه به کاهش آمارهای دردناک و سروصداهای بی‌رویه این مراسم طی دوسال گذشته احساس می‌شود زمینه برای از بین بردن تفکرات غلط و رفتارهای نابهنجار در چهارشنبه‌سوری مهیّا شده‎است، پس زمان آن رسیده تا فضایی به‌منظور برپایی این آیین به شکل خانوادگی و جمعی فراهم شود و بار دیگر، رسالت خانواده‌ها و آموزش‌وپرورش مانع از به قهقرا رفتن آیین کهن جشن چهارشنبه‌سوری شود، به امید آن روز و البته آن شب.


لینک خبر:

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی

کد امنیتی